از آنچه گفتيم روشن مىشود كه گفتهء سيوطى در كتاب الاوائل كه نخستين مؤلف در علم رجال ، شعبة بن الحجاج - از ائمهء اهل سنت و متوفا به سال 160 - است ، « 10 » به حقيقت و تحقيق مقرون نيست ، چه همان‌طور كه دانستيم فن رجال در قرن نخستين سرآغاز گرفته و بيشتر از يك قرن پيش از شعبه كتابى در اين رشته به وسيلهء عبيد الله بن ابى رافع فراهم آمده است . نظير اين اشتباه و بسى فاحشتر از آن ، از نويسندهء ارزشمند معاصر مصرى ، شيخ محمد ابو زهره ، در كتاب مغتنم و مفيدش الامام الصادق سر زده كه بىگمان ناشى از عدم تتبع كافى در مصادر و مآخذ شيعى است نه از گرايشهاى فرقه‌اى و تعصب‌آميز . وى كتاب فهرست شيخ طوسى را نخستين كتاب رجالى شيعه پنداشته و او را از اين رهگذر كه گشايندهء راهى نو در افق فرهنگ شيعى است ، مورد ستايش و تمجيد فراوان قرار داده است . « 11 » اين قضاوت ، نمايشگر بىدقتى در همين كتاب فهرست نيز هست . چه ، شيخ خود در مقدمهء كتاب مزبور به كتابهاى ديگرى در اين زمينه كه به وسيلهء علماى پيشين تأليف شده اشاره مىكند .

--> ( 10 ) . تأسيس الشيعة لفنون الاسلام ، تأليف علامه سيد حسن صدر ( متوفا به سال 1354 قمرى ) ص 233 . علامهء نامبرده از آنجا كه به سهو القلم ، وفات شعبه را 260 ذكر كرده ، وى را متأخر از ابن جبله پنداشته و عبد الله بن جبله را نخستين مؤلف علم رجال دانسته است . ( 11 ) . الامام الصادق ، چاپ مصر ، ص 458 .